معماری روکوکو چیست؟ سبکی که اشرافیت قرن ۱۸ را تعریف کرد. معماری روکوکو (Rococo Architecture) سبکی هنری و دکوراتیو است که در اوایل قرن ۱۸ میلادی در پاریس، فرانسه شکوفا شد. این سبک که اغلب به عنوان باروک متأخر (Late Baroque) شناخته میشود، در واقع واکنشی ظریف و بازیگوشانه به سبک سنگین، جدی و متقارن باروک بود.
نام روکوکو از واژه فرانسوی «Rocaille» به معنای سنگکاریهای تزئینی صدفیشکل گرفته شده است که به خوبی ماهیت تزیینی و منحنی این سبک را نشان میدهد. روکوکو به سرعت در سراسر اروپا، به ویژه در آلمان، اتریش و ونیز (ایتالیا) گسترش یافت و مورد حمایت دربار لویی پانزدهم قرار گرفت.
ویژگیهای اصلی سبک روکوکو
در حالی که شباهتهای ساختاری با باروک وجود دارد، روکوکو با مجموعهای از ویژگیهای منحصر به فرد شناخته میشود که آن را از سلف خود متمایز میکند. در واقع روکوکو به جای پرداختن به مضامین مذهبی و سیاسی جدی، بر لذت بردن از زندگی، ظرافت و تجملات اشرافی تمرکز داشت.
۱. عدم تقارن (Asymmetry)
یکی از مهمترین تفاوتهای روکوکو با باروک، تأکید شدید آن بر بیقرینگی و عدم توازن است. در معماری روکوکو، تقارن جدی باروک کنار گذاشته شد و اشکال آزاد، ارگانیک و نامتقارن به فضای داخلی و خارجی جان بخشیدند.
۲. خطوط منحنی و تزئینات فراوان
فضاهای روکوکو مملو از خطوط منحنی، موجدار و پیچ و خمهای بیشمار هستند. دیوارها، سقفها و گچبریها اغلب با اشکالی بر اساس حرفهای C و S تزئین میشوند. استفاده از نقوش صدفی، گلدار و طبیعتگرایانه (مانند شاخ و برگها) در این سبک رایج است.
۳. پالت رنگی روشن و پاستلی
بر خلاف رنگهای تیره و سایهپردازیهای سنگین باروک، روکوکو از رنگهای روشن، کمرنگ و پاستلی استقبال کرد. رنگهایی مانند سفید عاجی، طلایی، صورتی ملایم، آبی آسمانی و سبز روشن، فضایی شاداب و با طراوت ایجاد میکنند.
۴. طراحی داخلی و مفهوم «سالن»
اوج سبک روکوکو در طراحی داخلی، به خصوص در سالنها (اتاقهای پذیرایی و نشیمن) نمود پیدا کرد. سالنهای روکوکو به مرکزی برای گردهماییهای اشرافزادگان و گفتگوهای روشنفکرانه در عصر روشنگری تبدیل شدند.
-
آینهها
استفاده از آینه در دکوراسیون به شدت رواج یافت، که نه تنها جنبه تزئینی داشت، بلکه فضا را روشنتر و بزرگتر نشان میداد.
-
لوازم خانه
مبلمان این دوره دارای ساختاری خمیده بوده و برای جابهجایی آسانتر در مهمانیها، وزن کمتری نسبت به قبل داشتند. چوب ماهون و ظروف چینی و برنزی-طلایی محبوبیت زیادی داشتند.
-
نمونههای برجسته
«سالن پرنسس» در هتل سوبیس (Hotel Soubise) پاریس، یکی از نمونههای عالی از معماری داخلی روکوکوی فرانسوی است که تزئینات دیوار و سقف آن، ظرافت این سبک را به خوبی به نمایش میگذارد.
روکوکو در هنر (نقاشی و مجسمهسازی)
سبک روکوکو در سایر رشتههای هنری قرن ۱۸ نیز نفوذ کرد و رویکردی شادتر و ظریفتر نسبت به باروک داشت.
-
نقاشی روکوکو
به جای موضوعات سیاسی یا مذهبی، نقاشانی چون ژان-آنتوان واتو و فرانسوا بوشه بر مضامینی مانند اساطیر کلاسیک، عشق، جوانی و زندگی شبانی اشراف تمرکز داشتند.
-
مجسمهسازی روکوکو
مجسمهها نیز ظرافت بیشتری یافتند و به جای استفاده از مواد سنگین مانند مرمر، اغلب از پرسلن سبک برای ساخت آثار استفاده میشد. اِتین موریس فالکونه از مشهورترین مجسمهسازان این دوره است.
-
افول و جایگزینی
در اواخر قرن ۱۸، منتقدان به دلیل استفاده بیش از حد از تزئینات، پرداختن به امور پیش پا افتاده و درونمایه غیراخلاقی، به این سبک خرده گرفتند. در نهایت، سبک روکوکو با ظهور جنبش منطقیتر و ساختارمندتر معماری نئوکلاسیک جایگزین شد.
ویژگیهای بارز معماری روکوکو: راهنمای شناسایی سبک اشرافی قرن ۱۸
در ادامه بررسی معماری روکوکو، در اینجا خلاصهای از ویژگیهای کلیدی این سبک و معرفی مهمترین معماران و شاهکارهای آن آورده شده است. این اطلاعات به شما کمک میکند تا این سبک ظریف و تجملی را به آسانی شناسایی کنید.
۱. ویژگیهای اصلی روکوکو
سبک روکوکو که از تقارن جدی باروک فاصله گرفت، با مشخصههای زیر در معماری و دکوراسیون داخلی شناخته میشود:
-
تأکید شدید بر عدم تقارن
طراحیها، گچبریها و تزئینات از خطوط قرینه پرهیز میکنند.
-
دکور پرجزئیات و افراطی
استفاده از جزئیات بالا، کندهکاریهای ظریف بر روی دیوارها و مبلمان.
-
ماهیت غیرمذهبی
در مقایسه با باروک، ارتباط کمتری با مذهب دارد و بیشتر به زندگی اشرافی و لذتهای دنیوی میپردازد.
-
خطوط مارپیچ و منحنیهای صدفی
استفاده غالب از اشکال ارگانیک، به خصوص طرحهای صدفی (Rocaille) و منحنیهای S و C شکل.
-
رنگهای روشن و طلاییکاری
استفاده از پالتهای رنگی روشن و پاستلی، همراه با گچبری و طلاکاری فراوان، به ویژه در بالای قاب درها و سقفها.
-
توجه به ساختار
اگرچه تزئینات داخلی کاملاً منحنی و نامتقارن هستند، اما خود دیوارها غالباً به شکل مستطیل ساخته میشدند تا پایهای ساختاری برای نمایش این تزئینات پرپیچ و خم فراهم کنند.
۲. معماران تأثیرگذار سبک روکوکو
معماران روکوکو با تمرکز بر ظرافت و دکوراسیون، شاهکارهایی را در سراسر اروپا خلق کردند. در میان مشهورترین این افراد میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
| معمار | ملیت/مکان فعالیت | اثر مشهور | نکته کلیدی |
| فرانچسکو بارتولومئو راسترلی | ایتالیا (فعال در روسیه) | کاخ کاترین و بخشهایی از کاخ زمستانی، سن پترزبورگ | یکی از اصلیترین معماران سبک باروک روسی که المانهای روکوکو را به کار گرفت. |
| برادران آزام | آلمان (کوئیرین و کاسماس دامیان) | کلیسای سنت جان نپموک (آسامکیرشه)، مونیخ | از تأثیرگذارترین نمایندگان روکوکو و باروک آلمان. یک تیم کامل در زمینههای معماری، نقاشی و مجسمهسازی بودند. |
| دومینیک و یوهان زیمرمان | آلمان (باواریا) | کلیسای ویز (Wieskirche)، باواریا | معماران و نقاشان مشهور آلمانی که کلیسای ویز را به یکی از مشهورترین شاهکارهای روکوکو در جهان تبدیل کردند. |
| فیلیپ د لنگ | فرانسه (فعال در دانمارک و هلند) | ……….. | معمار برجسته و فعال در شمال اروپا که این سبک را در دانمارک و هلند گسترش داد. |
| ماتئوس دانیل پپلمان | آلمان | قلعهی تسوینگر، درسدن | اگرچه بیشتر آثار او در بازسازی درسدن باروک و رنسانس هستند، اما تأثیرات او بر معماری تزئینی منطقه چشمگیر است. |
۳. بهترین نمونههای معماری روکوکو در جهان
سبک روکوکو در ساخت و تزئین کاخهای اشرافی و کلیساهای بزرگ اروپایی به اوج رسید. این سازهها بهترین محل برای مشاهده خطوط منحنی، رنگهای روشن و طلاکاریهای پرجزئیات هستند:
| نام سازه | نکته کلیدی در معماری روکوکو | مکان |
| کاخ کاترین (Catherine Palace) | نمونهای باشکوه از روکوکوی روسی، به خصوص در طراحی داخلی و تالارهای مجلل. | روسیه |
| کلیسای ویز (Wieskirche) | شاهکار برادران زیمرمان؛ فضای داخلی آن به دلیل نورپردازی و دکوراسیون خیرهکننده، یکی از خالصترین نمونههای روکوکو است. | آلمان (باواریا) |
| آمالینبورگ (Amalienburg) | یک غرفه شکار کوچک و رؤیایی، که دکوراسیون داخلی آن، به ویژه تالار آینهها، کمال ظرافت روکوکو را نشان میدهد | آلمان (پارک نیمفنبورگ |
| از زیباترین نمونههای روکوکوی آلمانی که در فهرست میراث جهانی یونسکو نیز ثبت شده است. | از زیباترین نمونههای روکوکوی آلمانی که در فهرست میراث جهانی یونسکو نیز ثبت شده است. | آلمان |
| کاخ ملی کلوز (Queluz National Palace) | یک کاخ سلطنتی بزرگ که سبک روکوکو پرتغالی را به نمایش میگذارد. | پرتغال |
| گالری طلایی (Golden Gallery) | یکی از نمونههای ناب دکوراسیون داخلی روکوکو با طلاکاریهای فراوان. | آلمان (کاخ شارلوتنبورگ، برلین) |
| چاینیز هاوس (Chinese House) | این بنا، تلفیقی جذاب از المانهای تزئینی روکوکو با طرحهای شرقی و چینی را به تصویر میکشد. | آلمان (پوتسدام) |
| کاخ چاپسکی (Czapski Palace) | یک نمونه مهم از روکوکو در اروپای مرکزی. | لهستان (ورشو) |
| قصر ورسای (بخشهایی) | اگرچه بیشتر کاخ ورسای باروک است، اما بخشهایی مانند آپارتمانهای لویی پانزدهم و برخی سالنها، المانهای روکوکو را در خود جای دادهاند. | فرانسه |
| کلیسای ۱۴ یاور مقدس (Basilica of the Fourteen Holy Helpers) | یک کلیسای زیارتی بزرگ که فضای داخلی آن با تزئینات خیرهکننده روکوکو پر شده است. | آلمان |
و در پایان…
روکوکو نقطهٔ اوج سبک اشرافی و غیررسمی قرن هجدهم بود که با تأکید بر عدم تقارن، منحنیهای صدفی (Rocaille) و رنگهای روشن، فضایی پر از ظرافت و لذتجویی آفرید. این سبک پاسخی ظریف به رسمیت باروک بود و در کاخها و کلیساهای اروپای مرکزی به اوج رسید. در نهایت، روکوکو نمایندهٔ جشن زیباییشناسی سبک زندگی اشرافی پیش از ظهور نئوکلاسیسیسم محسوب میشود.
ما در شرکت زیباسازان در مشهد با مدیریت روح الله قدرتی در صنعت ساختمان طبق مقررات ساختمان سازی، خدماتی مانند: ساخت و ساز با هزینه کم، تهاتر در ساخت و ساز و مشارکت در ساخت، خرید و فروش ملک را به شما عزیزان ارائه میدهیم. با مشاورین ما در ارتباط باشید.