سبک معماری آرت نوو (Art Nouveau)؛ آرت نوو یا Art Nouveau که در زبان فرانسه به معنای «هنر نو» است، یکی از مهمترین و تأثیرگذارترین جنبشهای هنری و معماری اروپایی در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم میلادی به شمار میرود. این سبک حدود سال ۱۸۹۰ میلادی شکل گرفت و تا آغاز جنگ جهانی اول در سراسر اروپا گسترش یافت.
ریشهها و فلسفه هنر معماری آرت نوو
جنبش آرت نوو واکنشی بود در برابر سبکهای کلاسیک و نئوکلاسیک که در آن زمان رایج بودند. معماران و هنرمندان این سبک، از قالبهای خشک هندسی فاصله گرفتند و به طبیعت و خلاقیت شخصی روی آوردند. آنها اعتقاد داشتند که زیبایی حقیقی را باید در نمودهای طبیعی—چون برگها، گلها، پیچکها و پرندگان—یافت.
در واقع، آرت نوو تلاشی بود برای پیوند هنر با زندگی روزمره. از نظر هنرمندان این جنبش، هنر نباید محدود به گالریها میشد؛ بلکه باید در طراحی ساختمانها، وسایل خانه، دکور داخلی و حتی اشیای کاربردی نیز حضور میداشت.
تأثیرات فرهنگی و جهاننگری
سبک آرت نوو از جریان هنری ژاپن قرن نوزدهم، معروف به ژاپنیسم (Japonisme)، تأثیر عمیقی گرفت. در عین حال، پیام اعتراض به انقلاب صنعتی نیز در آثار این سبک دیده میشود؛ چرا که بسیاری از هنرمندان همچون جان راسکین (John Ruskin) معتقد بودند عصر ماشین، روح دستساز و پیشهورانه را از هنر گرفته است. با وجود این، معماران آرت نوو از فناوریهای جدید مانند فلز و شیشه استفاده میکردند تا ظرافت و زیبایی طبیعی را با مصالح مدرن در هم بیامیزند.
ویژگیهای سبک معماری آرت نوو
سبک معماری آرت نوو ترکیبی از زیبایی تزئینی، هارمونی طبیعی و نوآوری در ساختار است. از مهمترین ویژگیهای بصری و ساختاری آن میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
1- درونمایههای شرقی و ژاپنی در طراحی
2- شکلهای نامتقارن و دوری از تقارن کلاسیک
3- استفاده گسترده از شیشههای قوسدار و رنگی
4- طاقها و فرمهای خمیده در ورودی و پنجرهها
5- توجه همزمان به نمای بیرونی و طراحی داخلی بنا
6- وجود تزیینات گلدار و برگدار در نما و دکور داخلی
7- خطوط منحنی و مواج الهامگرفته از گیاهان و اشکال ارگانیک
در معماری داخلی آرت نوو، همهچیز—از کاغذ دیواری تا ظروف و مبلمان—به صورت هنری و هماهنگ با مفهوم کلی طراحی میشد. این هماهنگی، روح «تمامیت در طراحی» را در آثار هنر نو بهوضوح نشان میدهد.
نمونههای برجسته سبک آرت نوو در جهان
سبک آرت نوو پس از نمایشگاه جهانی پاریس در سال ۱۹۰۰ میلادی به اوج شهرت خود رسید. از آثار برجستهی این دوران میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
1- ساختمان شهرداری پراگ
2- قصر موسیقی کاتالان (Palau de la Música Catalana) در بارسلونا
3- موزه هنرهای کاربردی بوداپست (Museum of Applied Arts) در مجارستان
4- شهر السوند (Alesund) در نروژ؛ که پس از آتشسوزی سال ۱۹۰۴ با معماری هنر نو بازسازی شد و اکنون به «شهر آرت نوو» شهرت دارد.
از میان معماران مشهور این سبک میتوان آنتونی گائودی (Antoni Gaudí)، هکتور گیمار (Hector Guimard)، لویی سالیوان (Louis Sullivan)، فرانک لوید رایت (Frank Lloyd Wright)، ویکتور هورتا (Victor Horta) و هنری فان د فلده (Henry Van de Velde) را نام برد. در نقاشی، آثار گوستاو کلیمت (Gustav Klimt) و آلفونس موخا (Alphonse Mucha) بهترین نمونههای تصویرگر زیبایی و احساس این جنبش هنری هستند.
نامها و اصطلاحات دیگر آرت نوو در اروپا
در کشورهای مختلف، جنبش آرت نوو با نامهای متفاوتی شناخته میشود:
1- در آلمان: یوگندشتیل (Jugendstil)
2- در ایتالیا: استیله لیبرتی (Stile Liberty)
3- در اتریش: سبک انفصال (Sezessionsstil)
4- در اسکاتلند: سبک گلاسگو (Glasgow Style)
5- در اسپانیا: مدرنیسم (Modernismo) یا «معماری مدرن کاتالانی»
واژهی «آرت نوو» نخستینبار از گالری Maison de l’Art Nouveau در پاریس برگرفته شد که آثار مدرن و تزئینی را به نمایش میگذاشت.
تأثیر و میراث آرت نوو در معماری مدرن
سبک آرت نوو پلی میان معماری نئوکلاسیک و مدرنیسم به شمار میآید. این جنبش، راه را برای ظهور معماری آرت دکو (Art Deco) در دههی ۱۹۲۰ میلادی هموار کرد؛ سبکی که با خطوط هندسی و تزئینات سادهتر، ادامه منطقی مسیر هنر نو محسوب میشود. امروزه آرت نوو نماد جاودانهی پیوند میان طبیعت، فناوری و هنر دست انسان است؛ سبکی که زیبایی را در هر جزئی از زندگی روزمره جستوجو میکند.
نمونههای شاخص معماری آرت نوو در جهان
آرت نوو (Art Nouveau) یکی از زیباترین و تأثیرگذارترین سبکهای معماری قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم است که ترکیبی از طبیعتگرایی، خلاقیت و روح پیشهوری را در هر اثر خود به نمایش میگذارد. این سبک که به «هنر نو» نیز مشهور است، در کشورهای مختلف جلوههای متفاوتی یافته و آثار برجستهای از خود برجای گذاشته است. در ادامه، با چند نمونه معروف و چشمنواز معماری آرت نوو در نقاط گوناگون جهان آشنا میشویم.
1. ساختمان جدایی وین (Secession Building) – اتریش 🇦🇹
این اثر یوزف ماریا البریش (Joseph Maria Olbrich) است. این بنای مکعبی سفید با گنبد طلایی از برگهای بو از نمادهای جریان «جدایی وین» به شمار میرود. ساختمان در سال ۱۸۹۸ میلادی افتتاح شد و به عنوان مکانی برای نمایش آثار هنرمندان پیشتاز طراحی شد. سادگی حجم در کنار تزئینات طلایی، پیوند زیباییشناسی نوگرا با سمبولیسم را در این بنا به اوج رسانده است.
2. مایولیکاهاوس (Majolikahaus) – وین، اتریش
این اثر اوتو واگنر (Otto Wagner) است. مایولیکاهاوس یکی از برجستهترین نمونههای معماری آرت نوو در وین است. واگنر در نمای این ساختمان از کاشیهای لعابدار با طرح گلهای قرمز و سبز استفاده کرد که ظاهری زنده و رنگارنگ به بنا بخشیده است. او از نخستین معمارانی بود که زیبایی و کاربردپذیری را در یک قالب هماهنگ تلفیق کرد.
3. کازا باتیو (Casa Batlló) – بارسلون، اسپانیا 🇪🇸
اثر جاودانهی آنتونی گائودی (Antoni Gaudí)؛ کازا باتیو یکی از مشهورترین بناهای آرت نوو در اروپا است که در خیابان «پسیج د گراسیا» بارسلون قرار دارد. نمای بیرونی آن با سرامیکهای رنگارنگ شکسته و کاشیهای پولکمانند تزیین شده است. فرمهای خمیده، شیشههای موجدار و گلنردههای آهنی منحنی جلوهای شاعرانه از طبیعت را به نمایش میگذارند. ایدههای طراحی آن از افسانهی «سنت جورج و اژدها» الهام گرفته است. از دیگر شاهکارهای گائودی در سبک مدرنیسم اسپانیا میتوان به پارک گوئل (Park Güell) و کازا میلا (Casa Milà) اشاره کرد.
4. دانشکده هنر گلاسگو (Glasgow School of Art) – اسکاتلند
این اثر چارلز رنی مکینتاش (Charles Rennie Mackintosh) است. این ساختمان نماد پیوند بین آرت نوو و سنتهای معماری اسکاتلند است. طراحی اولیه آن در اواخر قرن نوزدهم آغاز و ساخت بخش دوم در سال ۱۹۱۰ میلادی تکمیل شد. استفاده از فرمهای ارگانیک در پنجرهها و خطوط ساده در جزئیات داخلی، ویژگی خاص سبک شخصی مکینتاش را نشان میدهد.
۵. ساختمان «انگلیس قدیم» (Old England) – بروکسل، بلژیک 🇧🇪
این اثر پاول سنتنوی (Paul Saintenoy) است. این بنا در سال ۱۸۹۹ ساخته شد و در ابتدا فروشگاهی بزرگ بود. امروزه به موزه سازهای موسیقی تبدیل شده است. نمای شیشهای و فلزی آن همراه با تزئینات آهنی منحنی، نمونهای عالی از ترکیب مصالح صنعتی با طراحی هنری در سبک آرت نوو محسوب میشود.
6. خیابان آلبرت (Albert Street) – ریگا، لاتویا 🇱🇻
این اثر میخائیل اسیپوویچ آیزنشتاین (Mikhail Eisenstein) است. ریگا یکی از شهرهایی است که بیشترین تعداد ساختمانهای آرت نوو را در خود جای داده است. در خیابان آلبرت، مجموعهای از بناهای پرتزئین با پیکرههای زنانه، ماسکهای سنگی و بالکنهای فرورفته دیده میشود که شکوه این سبک را به نمایش میگذارند.
7. خانه گربه (Cat House) – ریگا، لاتویا
این بنا در سال ۱۹۰۹ ساخته شد و بهدلیل مجسمههای دو گربه در بالای سقف، به خانه گربه معروف است. اگرچه ریشهای در معماری قرون وسطی دارد، اما تزئینات اطراف ورودی و رنگهای زندهی آن از عناصر شاخص آرت نوو الهام گرفتهاند. این بنا، جلوهای شوخطبع از ادغام سنت با مدرنیسم را ارائه میدهد.
8. کنیسه پاوه (Pavée Synagogue) – پاریس، فرانسه 🇫🇷
این اثر هکتور گیمار (Hector Guimard) است.گیمار را بیش از هر چیز با طراحی ورودیهای معروف متروی پاریس میشناسند، اما کنیسه پاوه از دیگر آثار برجستهی اوست. ساخت این بنا در سال ۱۹۱۳ پایان یافت و نمای بیرونی آن برگرفته از ده فرمان مذهبی یهودیت است. در این بنا میتوان ترکیب بینقصی از فرم، ریتم و جزئیات ظریف فلزی را دید.
و در پایان…
سبک آرت نوو بازتابی از هماهنگی انسان، طبیعت و فناوری است. در هر کشور، معماران با حفظ روح طبیعی این سبک، آن را با فرهنگ بومی خود آمیختند.
از نمای رنگی «کازا باتیو» در اسپانیا تا فرم طلایی «ساختمان جدایی» در وین، همه نشان میدهند که هنر نو تنها یک سبک معماری نیست؛ بلکه نگاهی شاعرانه به زندگی است. گرچه آرت نوو با ظهور آرت دکو در دهه ۱۹۲۰ جای خود را به سبکهای تازه داد، اما تأثیر آن هنوز در طراحی مدرن، دکور داخلی، و الهام از فرمهای طبیعت کاملاً مشهود است.
ما در شرکت زیباسازان در مشهد با مدیریت روح الله قدرتی در صنعت ساختمان طبق مقررات ساختمان سازی، خدماتی مانند: ساخت و ساز با هزینه کم، تهاتر در ساخت و ساز و مشارکت در ساخت، خرید و فروش ملک را به شما عزیزان ارائه میدهیم. با مشاورین ما در ارتباط باشید.