معماری رومانسک (Romanesque Architecture)؛ معماری رومانسک، دورهای طلایی و بنیادین در تاریخ هنر اروپا است که از حدود قرن دهم میلادی آغاز شد و تا ظهور سبک گوتیک در قرن دوازدهم میلادی ادامه یافت. این سبک که ریشه در میراث معماری رومی دارد، پلی حیاتی میان دوران باستان و رنسانس محسوب میشود. شناخت ویژگیهای معماری رومانسک مانند دیوارهای ضخیم، طاقهای نیمدایرهای و سازههای عظیم، کلید درک تکامل ساختوسازهای قرون وسطی است. بسیاری از کلیساهای باشکوه آلمان، از جمله کلیسای جامع اشپیر، نماد قدرت و استواری این دوره هستند.
آشنایی کامل با بزرگترین سبک اروپای قرون وسطی (قرن ۱۰ تا ۱۲)
-
تعریف دقیق و تاریخچه معماری رومانسک
اصطلاح “رومانسک” اولین بار در اوایل قرن نوزدهم برای توصیف بناهای اروپای غربی بین قرن پنجم تا سیزدهم به کار رفت. اما امروزه، تمرکز بر دوره مشخصتری، یعنی اواخر قرن ۱۰ تا قرن ۱۲ میلادی است. این سبک، نماینده خروج اروپا از “عصر تاریکی” و بازگشت به سازههای عظیم مهندسی شده است. در انگلستان، این سبک اغلب با نام معماری نورمان (Norman architecture) شناخته میشود، که پس از فتوحات ویلیام فاتح در سال ۱۰۶۶ میلادی رواج یافت. کلیسای جامع دورام نمونه بارز این جریان در بریتانیا است.
-
ویژگیهای متمایز معماری رومانسک
شاخصترین و اصلیترین مشخصه این سبک، طاق رومی (Round Arch) است که به صورت نیمدایره اجرا میشود و استواری بنا را تضمین میکند. سایر ویژگیها عبارتند از:
1- دیوارهای بسیار ضخیم
برای تحمل فشار سقفهای سنگین و طاقها.
2- پنجرههای کوچک
که به دلیل ضخامت دیوارها، نور کمی به داخل راه میدادند.
3- برجهای عظیم
اغلب به عنوان برجهای ناقوس یا نمادی از قدرت کلیسا یا ارباب محلی.
4- سقفهای چوبی یا طاق ضربی
در ابتدا سقفها چوبی بودند، اما به تدریج برای افزایش ایمنی در برابر آتشسوزی، از طاق آهنگ (Barrel Vault) و سپس طاقهای متقاطع استفاده شد.
-
تکامل سبک: رومانسک اولیه در برابر رومانسک کامل
معماری رومانسک یکپارچه نبود و دارای مراحل تکاملی است:
1. رومانسک اولیه (First Romanesque / Lombard Romanesque)
این دوره که در اواخر قرن دهم میلادی قبل از نفوذ گسترده صومعه کلونی (Cluny) شکل گرفت، سادهتر و فنیتر بود. در این مرحله از دیوارهای آجری و طاقهای سادهتر استفاده میشد. صومعه سانتا ماریا د ریپُی در اسپانیا نمونهای عالی از این مرحله است.
2. رومانسک متأخر
با پیشرفت مهندسی، شاهد استفاده از سنگهای صیقلی و طاقهای ضربی پیچیدهتر بودیم که راه را برای ورود به معماری گوتیک باز کرد.
المانهای شاخص معماری رومانسک
معماری رومانسک، سبکی متکی بر استحکام و وضوح هندسی است که در تضاد با تزئینات پرکار سبکهای بعدی قرار میگیرد. این سبک بر سادگی ساختاری تأکید دارد، جایی که دیوارهای ضخیم ستون فقرات سازه هستند و وظیفه تحمل بار سنگین سقفها و طاقها را بر عهده دارند. علیرغم تفاوتهای منطقهای در مصالح (آجر در ایتالیا و سنگ در مناطق دیگر)، ساختارهای رومانسک از یک طرح منظم و متقارن پیروی میکنند.
-
طاق رومی (Round Arch)
مهمترین مشخصه. استفاده مداوم از طاقهای نیمدایرهای که ساختاری منطقی و تکرارشونده ایجاد میکند.
-
دکور هندسی
برخلاف پیچیدگیهای گوتیک، تزئینات عمدتاً شامل اشکال هندسی نظیر مربع، لوزی، زیگزاگ و استفاده از دایره است که هماهنگ با طاقهای نیمدایرهای هستند.
-
ستونها و سرستونها
استفاده فراوان از ستونها با تنوع بالا. سرستونها اغلب از فرمهای کلاسیک کورینتی الهام گرفته شده اما با تراشهای سادهتر یا تزئینات هندسی اجرا میشدند.
-
تقسیمبندی عمودی منظم
در فضاهای داخلی (مانند شبستان کلیساها)، یک الگوی منطقی از طاقهای بزرگ در طبقه همکف، ردیف طاقهای کوچکتر در طبقه میانی، و ردیف نهایی در بالا دیده میشود که کوچکشونده است.
-
برجها و تزئینات
برجهای رومانسک یکی از ویژگیهای بارز بناهای این دوره هستند که میتوانستند مربعی، دایرهای یا هشتضلعی باشند (مانند برج ناقوس مشهور برج پیزا). تمرکز تزئینات اغلب بر روی نمای غربی و دروازهها قرار داشت. متأسفانه، نقاشیهای دیواری داخل بناها که برای تزئین طاقها و دیوارها به کار میرفتند، به دلیل فرسایش، جنگ یا جنبشهای مذهبی (مانند شمایلشکنی)، عمدتاً از بین رفتهاند.
-
انتقال به گوتیک
با طولانی شدن فرآیند ساخت در اواخر دوره، گاهی ساختمانها ویژگیهای نوظهور گوتیک را در کنار المانهای رومانسک نمایش میدهند که این مسئله نشاندهنده گذار تدریجی این دو سبک است.
معماری نئو-رومانسک، احیای رومانسک، سبک رومانسک، ساختمان آجری، قرن ۱۹ میلادی
معماری رومانسک، با ویژگیهای بصری عظیم و زمخت خود، یکی از سبکهای تاریخی پرقدرت اروپاست. در حالی که سبک احیای گوتیک (نئو-گوتیک) در قرن نوزدهم میلادی اوج گرفت، جنبش موازی دیگری به نام احیای رومانسک یا نئو-رومانسک نیز شکل گرفت. این سبک که قدمت آن به حدود سال ۱۸۳۰ میلادی بازمیگردد، تا اوایل قرن بیستم ادامه یافت و پاسخی بود به تمایل آن دوران برای بازگشت به شکوه معماری قرون وسطی اولیه.
ویژگیهای کلیدی نئو-رومانسک
معماران این دوره، با الهام از بناهای اصلی رومانسک، بر استفاده از آجر تأکید داشتند و ساختارهای مستحکم و حجیم را با رویکردی مدرنتر بازسازی کردند. هدف، حفظ سنگینی و قدرت بصری سبک اصلی بود، اما با اعمال تغییراتی در طراحی که آن را برای کاربریهای جدید (مانند موزهها یا ساختمانهای عمومی) مناسبتر سازد.
یکی از نمونههای بارز این تلفیق معماری، موزه تاریخ طبیعی لندن است که در حدود سال ۱۸۷۹ تأسیس شد. این بنا یک تابلوی زنده از چندسبکی ویکتوریایی است که به طور ماهرانهای عناصر احیای گوتیک و احیای رومانسک را در کنار یکدیگر به کار گرفته است.
نمونههای برجسته معماری رومانسک کلاسیک
برای درک بهتر سبک احیا شده، لازم است به بناهای اصلی دوران رومانسک نگاه کنیم که الهامبخش این دوره بودند:
-
فرانسه
صومعه کلونی (Cluny Abbey).
-
ایتالیا (رومانسک پیزایی)
کلیسای جامع پیزا و کلیسای سن مینیاتو آل مونته در فلورانس.
-
انگلستان
کلیسای جامع دورام (Durham Cathedral) و کلیسای جامع الی (Ely Cathedral – اگرچه بخشهایی از آن گوتیک است).
-
آلمان (تمرکز بالا در کلن و اطراف)
کلیسای جامع اشپیر (Speyer)، کلیسای جامع وُرمس (Worms Cathedral)، قلعه وارتبورگ (که عناصری از گوتیک و رنسانس را نیز در خود دارد)، و چندین کلیسای مهم در شهر کلن مانند کلیسای سنت اندرو، کلیسای مریم مقدس در کاپیتول، کلیسای حواریون مقدس، و کلیسای بزرگ سنت مارتین.
و در پایان…
احیای رومانسک نشاندهنده تمایل عمیق قرن نوزدهم به بازنگری در فرمهای معماری تاریخی بود. این سبک با تأکید بر سادگی حجمی، استفاده از مصالح محلی مانند آجر، و ایجاد حس صلابت و ماندگاری، توانست جایگاه ویژهای در کنار سبک پر زرق و برقتر نئو-گوتیک کسب کند و میراث معماری اولیه قرون وسطی را به شکلی متناسب با دنیای صنعتی آن دوران زنده نگه دارد.
ما در شرکت زیباسازان در مشهد با مدیریت روح الله قدرتی در صنعت ساختمان طبق مقررات ساختمان سازی، خدماتی مانند: ساخت و ساز با هزینه کم، تهاتر در ساخت و ساز و مشارکت در ساخت، خرید و فروش ملک را به شما عزیزان ارائه میدهیم. با مشاورین ما در ارتباط باشید.